خانه / آخرین اخبار / مرند؛ تاریخ ۶ هزار ساله‌ای که زیر بتن دفن می‌شود

مرند؛ تاریخ ۶ هزار ساله‌ای که زیر بتن دفن می‌شود

مدیران اداره كل میراث فرهنگی و صنایع دستی آذربایجان شرقی کمتر به این پرسش پاسخ می‌دهند که چرا در مورد شهر تاریخی مرند که قدمت و پیشینه تاریخی 6 هزار ساله دارد، کمتر اقدامی صورت گرفته است.

به گزارش یول‌پرس، به‌راستی آیا ارزش‌ها و نشانه‌های بازمانده از گذشته‌های ما در آینه امروز میراث کهن و تاریخی‌مان قابلیت خواندن دارند؟ امروز در این آینه چه داریم؟ آیا تصویر گذشته در آینه به‌خوبی نمایان است؟ آیا متولی آن حافظ این گنج بوده است؟ آیا کارش را به‌درستی انجام می‌دهد؟ اینها سؤالاتی هست که مردم شهر مرند می‌پرسند، شهری که ۶ هزار سال قدمت دارد و چه‌بسا با کندوکاو علمی بتواند ناگفته‌های سینه پردرد خود را آشکار کند و نوری بر گوشه‌هایی از تاریخ تاریک منطقه و کشور بتاباند. این شهر کهن حداقل با ۶ دین و آیین الهی همچون آیین قوم رس، آیین میترائیستی، پیروان حضرت نوح، زرتشتیان، مسیحیان و اسلام در ارتباط نزدیک بوده و از این دین و آیین‌ها نشانه‌های چندی را در دل خود حفظ کرده است، البته اگر سازمان میراث فرهنگی به خواب خود در خصوص وضعیت میراث فرهنگی و تاریخی شهرهایی چون مرند ادامه دهد و از این بازمانده‌ها حفاظت نکند، چه‌بسا فردا دیگر این آثار را نداشته باشیم و انگشت افسوس و ندامت بگزیم.

میراث فرهنگی مرند به حال خود رهاشده است

جهت روشن شدن این موضوع پای صحبت‌های «میرهدایت سیدمرندی» پژوهشگر تاریخ و مرند شناس می‌نشینیم که می‌گوید: آن‌طوری که از کشفیات محققان و نوشته‌هایشان برمی‌آید، مرند حداقل عمری شش‌‌هزارساله و در این عمر دیرپای خود، حداقل با ۶دین و آیین الهی سروکار مستقیم داشته است و از این ادیان آثاری را به زمان ما به یادگار و امانت آورده که اگر دیر بجنبیم، فردایی برای این آثار متصور نخواهیم بود.

وی همچنین می‌گوید: کول تپه‌هایی مثل گرگر، مزگید، مرکید و کول تپه بزرگ منطقه یعنی آتشکده‌ مانداگارانا را از زمان زرتشتیان در شمال و قلعه‌های باستانی مثل یال دیر، باری، گرگر، آلاکی و سان سارود را در شهر مرند داریم.

این مورخ معتقد است: از زمان میترائیسم مهرابه‌های سنت استپانوس و موجومبار که هر دو کلیسا شده‌اند و از هر دو مهم‌تر مهرابه بامسما و دوازده اتاقی (به‌عنوان دوازده ماه) در ۴ مجموعه ۳ واحدی(به‌عنوان فصول سال) در بلندترین نقطۀ رشته‌کوه میشوو یعنی در بلندای ۳۱۵۵ متری قله علی علمداری در مرند قرار دارند که البته طبق نوشته جان راسل هینلز در کتاب شناخت اساطیر ایران، نام این مهرابه(ال اهلمدار) آمده است که در محاوره ترکی منطقه علی علمداری شده است.

مرندی که نویسنده چندین کتاب درباره تاریخ مرند است، با اشاره به قدمت تاریخی این شهر می‌گوید: محل دفن همسر مؤمنه حضرت نوح(ع) عموره، مسجد پیربالا(مسجد بازار) است و در حوزه مذهب شیعه نیز، قدیمی‌ترین ساختمان سالم و مسجد شمال غرب کشور یعنی مسجد جامع مرند طبق کتیبه‌های موجود عمری حداقل هزارساله دارد که در مرکز شهر با یک کتیبه گچ‌بری کم‌نظیر از زمان ابوسعید بهادرخان مغول قرارگرفته است، مسجدی که آثار آجرکاری ده‌ها صلیب، صلیب شکسته(سواستیکا)، ستاره داوود و ستاره سه پر چرخان را در معماری خود جای‌داده است. این مورخ مرندی با انتقاد از عملکرد سازمان میراث فرهنگی در مرند باوجوداین آثار غنی که متأسفانه به حال خود رهاشده چنین می‌افزاید: من به‌عنوان یک تاریخ‌خوان از میراث فرهنگی آذربایجان شرقی گله‌دارم، چراکه چند سال قبل من در زیر بقعه پیر خموش سایتی باستانی با قدمت حداقل سه‌هزارساله را پیدا کردم و به میراث فرهنگی استان گزارش داده‌ام اما تا آنها اقدامی در این مورد انجام دهند، این آثار توسط اداره‌ای دیگر در زیر هزاران تن بتن مدفون شد.

وی همچنین ادامه می‌دهد: میراث فرهنگی حدود ۲۰‌سال قبل از تخریب عمدی باقیمانده قصر آلاکی که با دست‌کم ۷۰۰‌سال قدمت شاهکاری بود از تلفیق آجر و کاشی، بی‌تفاوت گذشت و حالا خود نیز ۴ سال قبل در یک کار غیرعلمی خاک آوار شدۀ محافظ طبیعی محوطۀ قصر یا کاروانسرا را برداشت و آجرها و سنگ‌های پوسیده را بدون محافظت یا بازسازی و حداقل کاه‌گل مالی، در زیر برف و سرما به امان خود رها کرد.

مرندی در مورد مسجد جامع شهر مرند نیز چنین اظهارنظر می‌کند که این مسجد جامع هزارساله را که قدیمی‌ترین بنای سالم شمال غرب کشور محسوب می‌شود و یکی از ستون‌های آن بیش از هزار سال عمر دارد اجازه دادند در محوطه داخلی یک حسینیه قرار گیرد، مسجدی که دارای محراب گچ‌بری ایلخانی کم‌نظیری است. این محقق می‌گوید: میراث فرهنگی در سال‌های ۸۵ تا ۸۷ زحمات زیادی برای ترمیم و بازسازی چهره مسجد کشید اما وقتی نوبت بازسازی و حفاظت کاری محراب که ستون‌هایش از دیوار جداشده و در حال ریزش است و نیز سر در مسجد، رسید، عملیات مرمت را نیمه‌تمام به حال خود رها کردند. وی همچنین در این مورد می‌افزاید: اگر خدای‌ناکرده این محراب فروبریزد و همانند سردر آلاکی از دیده‌ها غیب شود، ما برای آیندگان چه جوابی خواهیم داشت؟ آیا جای شرمندگی نیست که آیندگان بگویند مغول در ایران محراب کم‌نظیری ساخت اما میراث فرهنگی نتوانست از آن حفاظت کند.

ضرورت راه‌اندازی اداره میراث فرهنگی در مرند

نماینده مردم مرند و جلفا در مجلس شورای اسلامی نیز در مورد وضعیت میراث فرهنگی و تاریخی شهرستان مرند می‌گوید: شهر مرند دارای تاریخی چند هزارساله است که متأسفانه مسئولان هیچ توجهی به میراث تاریخی و فرهنگی این شهرستان ندارند، مرندی که در صورت توجه می‌تواند در ایجاد اشتغال در حوزه میراث فرهنگی و صنایع‌دستی منطقه نقش بسزایی داشته باشد.

«محمد حسن نژاد» ادامه می‌دهد: وجود اداره میراث فرهنگی در شهرستان مرند بسیار ضروری است، چراکه شناخت دقیق تاریخ مرند نیازمند کاوش و بررسی است. صنایع‌دستی مرند نیازمند حمایت مسئولان است، چراکه صنایع‌دستی مانند سبدبافی کشکسرای و فرش مرند می‌توانند به‌عنوان یک نشان تجاری به ثبت برسند و به دیگر کشورها صادر شوند. وی در مورد کاروانسرای عباسی مرند نیز می‌گوید: وجود این کاروانسرا در بهترین موقعیت ارتباطی و آب و هوایی منطقه می‌تواند در جذب گردشگر نقش بسیار زیادی داشته باشد و سازمان میراث فرهنگی بر اساس توافق‌نامه‌ای این کاروانسرا را به مدت چند سال به شهرداری مرند به منظور راه‌اندازی واگذار کرده است که هنوز از این کاروانسرا بهره‌برداری نمی‌شود.

نماینده مردم مرند و جلفا نایب رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی در بخش پایانی سخنان خود عنوان کرد: سازمان میراث فرهنگی و صنایع‌دستی استان هیچ‌گونه همکاری لازم برای شناساندن تاریخ چندین هزارساله مرند نمی‌کند.

بله سخن از مرند است، شهری باستانی که با عمر دیرپای ۶‌هزارساله‌اش بدون آثار و نمادهای درخور این تاریخ و قدمت است که بتوان به یک جهانگرد یا ایرانگرد ارائه داد، چراکه هرچه دارد یا در بوتۀ فراموشی گرفتارشده و به‌تدریج توسط عوامل طبیعی مثل باد، برف و باران از بین رفته یا توسط عوامل انسانی، سود جویان و غارتگران آثار زیرخاکی به یغما می‌رود. اما با همه این تفاصیل باز متولیان میراث فرهنگی استان در خواب هستند و میراث ۶‌هزارساله مرند دارد خاک می‌خورد، متولیانی که گویی تنها از حوزه میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری تنها عنوان و سمت آن را به ارث برده‌اند و تکلیفی برای رسیدگی به اوضاع نابسامان این حوزه در چند سال اخیر احساس نمی‌کنند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *