خانه / آخرین اخبار / چرا آذربایجانی‌ها کتاب نمی‌خوانند؟

چرا آذربایجانی‌ها کتاب نمی‌خوانند؟

هفته کتاب بهترین فرصت و بهانه خوبی برای کنکاش اینکه شهروندان خطه آذربایجان و در راس آنها تبریزی ها، که روزگاری نه چندان دور به عنوان پیشگامان عرصه حوزه نشر و کتاب شهره خاص و عام بودند، چرا این روزها کمتر کتاب می‌خوانند؟

به گزارش یول‌پرس، هفته کتاب روزهای خوش یار مهربان است. اما بعد از گذشته این هفته این یارمهربان به فراموشی سپرده می شود. بیست و ششمین هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران امسال از روز ۲۴ آبان ماه با شعار حال خوش خواندن به منظور ترویج کتابخوانی و تشویق مردم به مطالعه بیشتر کلید خورده و تا یکم آذرماه با اجرای ویژه برنامه های مختلفی با تمرکز بر فعالیت های کتابخوانی در میان دانش آموزان و خانواده ها از سوی نهادها و مراکز فرهنگی هنری در سراسر کشور و در راس آنها خطه آذربایجان ادامه خواهد داشت.

با این وجود هفته کتاب بهانه خوبی برای اجرای ویژه برنامه های در مدارس، دانشگاه ها و حتی در مساجد استان‌های کشورمان است، تا اینکه با برپایی نمایشگاه‌ها، مسابقه‌های کتابخوانی، جشن‌های کتاب و سخنرانی در موضوع چاپ و نشرِ کتاب هر چند گام کوچکی برای ترویج فرهنگ مطالعه و تشویق مردم به کتابخوانی بردارند.

روزهای خوش یار مهربان، در شهر اولین‌ها

از سویی واقعیت این است که بر اساس اطلاعات موجود و آمارهای اعلامی، هر چند آمار دقیقی از سرانه مطالعه کتاب در کشورمان و در این میان استانها ارایه نمی‌شود، ولی بر اساس آمار موجود میزان سرانه مطالعه در ایران، در حدود ۲ تا ۷۹ دقیقه متغیر اعلام می شود که به باور متخصصان و دست اندرکاران این حوزه علت این همه اختلاف عجیب و غریب این آمار نیز بیشتر از هر چیز نشان‌دهنده تقلای برخی مسوولان برای ارائه تصویری بهتر از مطالعه در جامعه از یکسو و تلاش برخی دیگر برای هرچه بیشتر بحرانی‌تر جلوه دادن این واقعیت است.

در هر حال به نظر می‌رسد، بر اساس آمارهای موجود سرانه مطالعه در کشور مان و در راس آنها در خطه آذربایجان در وضعیت هشدار قرار گرفته است، در این میان هر چند مسوولان استان اعلام می کنند که استان آذربایجان‌شرقی در کنار استانهای دیگری از جمله اصفهان، خوزستان، خراسان رضوی و فارس جزو استان‌های برتر در حوزه کتاب و کتابخوانی است.

اما واقعیت این است که مسوولان و دست‌اندرکان این حوزه، در جریان باشند، که با وجود برپایی ۱۶ نمایشگاه بین‌المللی کتاب در شهر تبریز، نگهداری بیش از ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار نسخه کتاب، عضویت نزدیک ۲۰۰ هزار نفر در کتابخانه‌های استان و فعالیت بیش از ۱۵۰ کتابخانه در سطح آذربایجان‌شرقی، باز هم در سطح استان و به ویژه در شهر اولین‌ها همچون دیگر استان های کشورمان؛ هر ساله شاهد روند منفی در سرانه کتاب خوانی و مطالعه هستیم.

کوتاه سخن اینکه هفته کتاب بهترین فرصت و بهانه خوبی برای کنکاش اینکه شهروندان خطه آذربایجان و در راس آنها تبریزی‌ها، که روزگاری نه چندان دور به عنوان پیشگامان عرصه حوزه نشر و کتاب شهره خاص و عام بودند، چرا این روزها  کمتر کتاب می‌خوانند؟

یار مهربان، غریب آشنا برای آذربایجان

همان طور که گفته شد، سرزمین آذربایجان، روزی روزگاری نه ‌چندان دور، یعنی حدود۸۰۰ سال پیش، به خاطر وجود، نقش و جایگاه بزرگترین و ارزشمندترین مجموعه فرهنگی و آموزشى جهان اسلام همان ربع رشیدی، پرچمدار مهد تمدن، فرهنگ، علم و دانش بشری در جهان بوده است.

حال این سؤال پیش می‌آید، چرا با وجود این فرهنگ ۸۰۰ ساله آن دوران در عرصه آموزش، نشر و کتاب، راه اندازی نخستین کتابخانه دولتی ایران در سال۱۳۰۰، ایجاد اولین چاپخانه سربی با حروف فارسی و عربی، نخستین مدرسه تحصیلات ابتدایی به‌شیوه نوین در ایران، نخستین کودکستان و نخستین مدرسه کر و لال‌های ایران، ابداع شیون ادبیات نوین، برپایی ۱۶ نمایشگاه بین المللی کتاب در شهر اولین ها، وجود نزدیک پنج هزار نسخه خطی و کتاب نایاب از دانشمندانی همچون بوعلی سینا، ملاصدرا، صائب، خواجه نصیرالدین طوسی و … در کتابخانه مرکزی تبریز، وجود نزدیک۱۵۰ باب کتابخانه و …؛ باز هم مردان و زنان این سرزمین با یار مهربان غریبی می کنند و همچنان سرانه مطالعه در استان آذربایجان شرقی و به ویژه در شهر تبریز، پایین است؟!

از سوی دیگر با توجه به آمارهای ارایه شده، و به ویژه بیانات و دیدگاه‌های کارشناسان، دست‌اندرکاران و در این میان همچنین نظرات شهروندان استان آذربایجان‌شرقی و شهر تبریز به نظر می‌آید، با وجود برگزاری و برپایی این همه برنامه و نمایشگاه کتاب در شهر اولین‌ها، متاسفانه، حال عمومی سرانه مطالعه در این استان و به ویژه در شهر تبریز، نباید خیلی خوب باشد. با این حال هر چند با آمارهای بزک کرده و برپایی نمایشگاه‌های بین‌المللی کتاب بخواهیم، دلمان را چند صباحی خوش کنیم.

سایه روشن یار مهربان در سر ایران

ناگفته نماند، بر اساس اعلام آمارهای موجود میزان مطالعه و کتاب‌خوانی در تمام نقط کشورمان و به خصوص منطقه آذربایجان در دهه‌ها و سال‌های اخیر به نوعی بحث‌برانگیز بوده و طبق آخرین آمارهای اعلام‌ شده از سوی مسؤولان و دستگاه‌های متولی، سرانه کتاب‌خوانی در ایران حدود ۱۸دقیقه در روز است و این میزان در آذربایجان‌شرقی کمتر از نیم ساعت اعلام شده است.

در هر حال افزون بر آنچه گفته شد، در مجموع با نگاهی تحلیلی از دیدگاه‌های کارشناسان، نظرات مسوولان، دست اندرکاران این بخش و به ویژه شهروندان شهر تبریز می‌توان دریافت، که گرانی کتاب‌ها، تنبلی افراد، داشتن کیفیت پایین آثار و به ویژه انتشار کتاب‌های بدون نیاز جامعه از جمله مهمترین فاکتور اصلی برای پایین بودن میزان مطالعه کتاب در کشورمان و به ویژه در خطه آذربایجان است.

در هر صورت افزون بر آنچه گفته شد، عدم درک درست خانواده از کتابخوانی، ضعف عملکرد آموزش و پرورش، گسترش فضای مجازی، انتشار کتاب‌های بی محتوا، رشد رمان‌های حاوی مطالب زرد و فاقد ارزش ادبی، اوضاعِ مالی و معیشتی بد خانواده‌ها، گران بودن کتاب، تجهیز نکردن اماکن عمومی به کتاب و عدم سیاست‌های تشویقیِ درست، عدم امنیت ناشر و مؤلف و … از جمله علل کم‌اقبالی مخاطبان کودک، جوان و نوجوان و حتی خانواده‌ها به سمت کتاب و فاصله گرفتن نسل جدید از فرهنگ کتابخوانی است.

بر همین اساس در این برهه سوالی که در این میان مطرح می‌شود این است که تا به امروز دلایل متفاوتی از جمله مسایل، نداشتن اراده برای ایجاد انگیزه کتابخوانی، بالا بودن قیمت کتاب نسبت به سرانه درآمد مردم و فضای مجازی و حتی سایر مسایل فرهنگی و سیاسی؛ برای سرانه پایین کتابخوانی در ایران مطرح شده و می‌شود که به یقین از جمله مهم‌ترین و عمیق‌ترین دلیل این اتفاق؛ همان جریان کمبود فرهنگ کتابخوانی در کشورمان و در این میان در سطح استان‌ها باشد.

چرا مردم آذربایجان کتابخوان نیستند؟

از سویی تکرار این سوال که چرا فرهنگ کتاب و کتابخوانی در جامعه ما آنگونه که باید و شاید نهادینه نشده و عمق و گسترش نیافته است؟ و این که حرکت های نمادین این چنینی همچون برگزاری هفته کتاب، برپایی نمایشگاه های کتاب در حد بین‌المللی در سطح استان‌ها نیز نتوانسته تغییری در این روند ایجاد کنند، جای بسی تامل و کنکاش دارد که بماند؟

فرجام سخن این که از آنجایی که به عقیده بسیاری از تحلیلگران و نویسندگان این حوزه «کتاب مهم‌ترین عامل رشد و پویایی جوامع بشری است و در جهان به‌هم پیوسته امروز، به مثابه سالم‌ترین و رایج‌ترین وسیله برای شناخت متقابل فرهنگ‌ها و اندیشه‎هاست»، ضروری است دستگاه‌ها و نهادها ذیربط و به ویژه دست‌اندرکان این بخش، بیش از اینها به توسعه فرهنگ مطالعه و کتابخوانی با توجه به آمایش و ظرفیت های تاریخی و فرهنگی هر منطقه اقدمات لازم را داشته باشند، چرا که امروزه قصه پر غصه کتاب نخواندن ایرانی و در راس آنها آذربایجانی‌ها مثل این می‌مانند که «حافظ در هر خانه‌ای ایرانی باشد؛ اما برای چه کاری؟ برای فال گرفتن»؟!

منبع: موسی کاظم‌زاده – فارس

یک دیدگاه

  1. مگه تلویزیونهای ماهواره ای ترکیه و آذربایجان میگذارند کسی کتاب بخواند
    برنامه های جذاب رقص و آواز ترکهای ساکن در ایران را جذب کرده است
    از طرف دیگر ترکهای ساکن در ایران تمایلی به خواندن کتب فارسی و یا کتب ترکی که به خط عربی نگاشته شده باشد ندارند

    6
    7

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *