خانه / آخرین اخبار / کتاب دَدَه‌قورقود دایره‌المعارفی از نظم و نثر و فرهنگ تورکان

کتاب دَدَه‌قورقود دایره‌المعارفی از نظم و نثر و فرهنگ تورکان

مجموعه دَدَه‌قورقود از ۱۲ داستان به نثر و نظم تشکيل شده و مجموعه پرارزشي است که زندگي، ارزشهاي اجتماعي و باورهاي مردمان تورک را نشان مي‌دهد و قدمت داستانها مربوط به قرن‌هاي چهاردهم و پانزدهم ميلادي مي‌باشد.

یول‌پرس – دکتر توحید ملک زاده: دَدَه‌قورقود (به تورکی آذربایجانی:Dədə Qorqud به تورکی استانبولی:Dede Korkut  تورکمنی:Gorkut-ata) نام یکی از قدیمی‌ترین داستانهای اسطوره‌ای تورک‌های اوغوز است که علیرغم دارا بودن محتوای بسیار قدیمی از اعصار شامانیزم و توتمیزم، در حدود قرن شانزده میلادی یعنی دوران حکومت آق‎قویونلوها به صورت مکتوب در آمده‌است.

بر پایه نظر محمد فواد کؤپرولو، مجموعه داستانهای دده قورقود ریشه‌ای پیش از اسلامی دارند و نشانه‌هایی از این ریشه‌های پیش از اسلام درآن دیده می‌شود. این داستان‌ها قرن‌ها بصورت شفاهی سینه به سینه نقل شده‌اند و سرانجام بصورت مکتوب درآمده‌اند. کؤپرولو باور دارد کتاب دده قورقود در واقع از مجموعه مناقب اغوزان یا اوغوزنامه‌ها جدا شده است.

وی برای اثبات سخن خود قسمتی از نقل قول ابوبکر عبدالله دواداری در کتاب دررالتیجان را می‌آورد. دواداری در این کتاب که به سال ۷۰۹ قمری تالیف شده است در ذکر رویدادهای سال۶۲۸ قمری، به دو کتاب به نامهای اولوخان آتا بیتیکچی و دیگری اوغوزنامه اشاره می‌کند. او می‌نویسد خود اصل کتاب اوغوزنامه را دیده است. این کتاب به روایت دواداری ابتدا از تورکی به فارسی و سپس به وسیله جبرائیل بن بختیشوع طبیب و مترجم معروف زمان هارون الرشید به عربی ترجمه شده است و اصل آن جزو خزانه ابومسلم خراسانی بوده است.

طبق اطلاعاتی که این شخص می‌دهد محتوای این کتاب عبارت بوده از اولوغ قراطاغ، آلتون خان، اولو آی آتاجی، اولو آی آناجی، تورکلر یمینی، منقبه چوجوق ارسلان و … سپس احوال شخصی به نام دبا کوز که همان تپه گؤز باشد را روایت می‌کند. او می‌نویسد تپه گوز نخستین مملکت تورکان را ویران کرد…. در بالای سرش یک چشم داشته است. مادر او از پریان دریای بزرگ بوده و بر او شمشیر و نیزه کارگر نبود… و سرانجام باساط پسر اوروز او را کشت. نقل دواداری از آنجا که شباهت بسیار به داستان تپه گؤز دارد، کؤپرولو را به این نتیجه رساند که این کتاب قسمتی از اغوزنامه باستانی بوده است که بعدها از آن مجموعه جداشده است. افسانه سیکلوپ در اودیسه بسیار شبیه داستان تپه گؤز می باشد . بسیاری از دانشمندان معتقدند با توجه به ذکر جزئیات تولد، زندگی و جزئیات زندگی تپه گؤز بنظر می‌رسد سیکلوپهای یونان از داستان تپه گؤز گرفته شده است و داستان تپه گؤز اورژینالتر است.

این مجموعه از ۱۲ داستان به نثر و نظم تشکیل شده و مجموعه پرارزشی است که زندگی، ارزشهای اجتماعی و باورهای مردمان تورک را نشان می‌دهد. قدمت داستانها مربوط به قرن‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی می‌باشد. کتاب دده قورقود به زبانهای مختلف ترجمه شده‌است. نخستین ترجمه دده‌قورقود به زبان آلمانی در سال ۱۸۱۵ از روی نسخه کتابخانه درسدن در آلمان بود. دست‌نویس دیگر این کتاب در واتیکان است. متن کامل کتاب هم که با رسم الخط اصلی آن بر اساس نسخه کتابخانه برلین در سال۱۹۱۶ از سوی کیلیسلی رفعت محقق کشور ترکیه که تلاش پیگیری در نشر متون زبان تورکی داشته در شهر استانبول به چاپ رسید. او واژه ها و عباراتی که نامفهوم و مغلوب بوده تصحیح کرده‌است با این وجود برخی واژها و مفاهیم نامکشوف مانده که در برابر آنها عبارت مفهوم نشد درج گردیده‌است.

اورهان شاییق گؤک یای کتاب دده قورقود را در سال ۱۹۳۲ در استانبول با حروف عربی چاپ کرد. در سال ۱۹۳۹ آکادمیک حمید آراسلی کتاب را در جمهوری آذربایجان چاپ نمود ولی متاسفانه چاپ این کتاب در سال ۱۹۵۱ در شوروی سابق و (جمهوری آذربایجان و ترکمنستان) با ادعای پان‌تورک بودن ممنوع شد. ولی در سال ۱۹۵۷ در آذربایجان و ۱۹۸۰ در ترکمنستان از این کتاب رفع ممنوعیت شد.

غیر از ترجمه‌های آلمانی، روسی، ایتالیایی چندین ترجمه دیگر نیز به سایر زبان‌های اروپایی و آسیایی صورت گرفته از جمله آنها دو ترجمه به زبان انگلیسی را می‌توان نام برد که اولی در انگلستان و و دومی در امریکا انجام یافته‌است. از ترجمه کنندگان می‌توان به ترجمه دیگر از یواخیم هاین به زبان آلمانی که درسال ۱۹۵۸ در شهر زوریخ و چاپ به زبان روسی در سال۱۹۶۲ به وسیله بارتولد و انتشار توسط ویکتور ژیرمونسکی در مسکو اشاره کرد.

یک دیدگاه

  1. سلام دوستلار
    حتمن دده قورقوردون کیتابی نی اوخویون.
    گورون آتا و بابالاریمیزین فرهنگی نئجه دی گورون تورکلر کیشییه قادینا آتا و آنا و کلا اینسانلارین حقینه نئجه یاناشیر من بو کیتابی لاپ تازا اوخوموشام و دونیا نین ان بویوک کیتابی گوردوم حتمن شاهنمامه ینن ده موقایسه ائدین فرقلرین لاپ یاخینان گورون

    12
    12

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *