خانه / آخرین اخبار / سیاستگذاری هویتی کشورهای فرامنطقه‌ای در کردستان عراق (از ۱۹۹۲ تا کنون)

سیاستگذاری هویتی کشورهای فرامنطقه‌ای در کردستان عراق (از ۱۹۹۲ تا کنون)

تغيير و تحولات سياسي و امنيتي عراق در سده­هاي اخير با  بافت قومي ساكن در آن  پيوند خورده است و هر يك از قوميت­ها تلاش دارند براي خود نفع بيشتري از اين دگرگوني­ها به دست آوردند.

یول‌پرس: تغییر و تحولات سیاسی و امنیتی عراق در سده­های اخیر با  بافت قومی ساکن در آن  پیوند خورده است و هر یک از قومیت­ها تلاش دارند برای خود نفع بیشتری از این دگرگونی­ها به دست آوردند. حس استقلال­ طلبی و رویای دیرینه ایجاد کشور «کردستان مستقل» مسئله جدیدی نیست. کردهای

حسین جعفرپور

همسایه اشتیاق وافری برای تجزیه خاک عراق و ایجاد کشوری مستقل و خودمختار را دارند. نمود واقعی این اشتیاق بی حد و حصر کردها را در اعلام برگزاری رفراندوم در راستای استقلال استان اربیل عراق می­توان دید. در حالی که مقامات کشور عراق در حال درگیری و پاکسازی خاک کشورشان از حضور نحس تروریست­های داعش بودند، مسعود بارزانی تلاش کرد تا به آرزوی دیرینه خود و همفکرانش برسد. امری که مخالفت مقامات عراقی و کشورهای همسایه را نیز برانگیخت. شدت و ضعف این مقوله تحت تأثیر دخالت کشورهای امپریالیستی همچون آمریکا و انگلیس و دخالت رژیم جعلی اسرائیل در نوسان بوده و است. در این نوشتار به پیشینه و زمینه شکل­گیری جدایی­طلبی کردهای عراق و دخالت و آتش­افروزی استعمارگران دخیل در این امر پرداخته شده است.

مقدمه

با فروپاشی شوروی و بلوک شرق، نظام دو قطبی جهانی فرو ریخت و فوکویاما با اعلام پایان تاریخ، لیبرالیسم غربی را شکل نهایی حکومت بشر خواند. این ایده با دست آویز قرار دادن شعارهایی چون آزادی و امنیت عرصه را برای ورود قدرت های جهانی در منطقه پرتنش و کثیرالقوم خاورمیانه که در خلا قدرت به سر می برد هموار کرد. یکی از این بهانه ها شعارهای حقوق بشری و دفاع از حقوق اقلیت ها بوده و می باشد. هانا آرنت در این باره می گوید: «امپریالیسم نیازمند مداخله نژادپرستی به عنوان تنها توضیح دهنده ممکن برای اعمالش می باشد، حتی اگر هیچ افکار نژاد پرستانه ای در جهان متمدن وجود نداشته باشد.» (چامسکی،ص۱۳۷)

آن چه که باعث بروز کشمکش و اختلاف در کشور عراق شده رابطه نزدیک سیاست و قومیت و سرزمین است. به همین دلیل ساختار سیاسی کشور عراق با وجود یک دولت ملی بر اساس سهم دهی های قومی است و بر قانون اساسی این کشور، عراق یک کشور عضو اتحادیه عرب به حساب می آید نه کشوری با هویت عربی. «عراق کشوری دارای اقوام، ادیان و مذاهب مختلف است و بخشی از جهان اسلام به شمار می رود و ملت عرب آن بخشی از امت عربی هستند.»(ماده ۳ قانون اساسی عراق) بر این اساس کشور عراق با داشتن اقوام مختلف همچون عرب ها، کردها، ترکمن ها، آسوری ها و مذاهب متعدد و همچنین منابع غنی انرژی شاهد بروز کشمکش های قومی و مذهبی بوده است. اما نقطه عطف این تحولات و کشمکش ها در زمان حضور نظار بوش پدر در شمال عراق و همچنین اشغال نظامی عراق در زمان بوش پسر است. در این دوران بود که کردها به بازیگران اصلی در سیاست داخلی و خارجی عراق تبدیل شدند. «بنگیو از جنگ ۱۹۹۱ به عنوان نقطه عطفی در تاریخ استقلال خواهی کردها نام برده و تصریح می کند که پس از جنگ ۱۹۹۱، کردها به مدت یک دهه، طعم استقلال را چشیدند و این مدت در تاریخ کرد بی سابقه بود.» (نصری، ص۸۸۳)

مسئله اقلیم شمال عراق و به تبع آن کردهای ساکن در آن جا بیشتر در فضای منافعی کشورهای فرامنطقه ای از جمله آمریکا بوده تا اصول اولیه انسانی و حقوق بشری و…که اگر چنین نبود سیاست های دوگانه ای در قبال آن ها در دو بازه زمانی حمله شیمیایی در دهه ۱۹۸۰ و جنگ ۱۹۹۰ اتخاذ نمی شد. گویا عنصر فراموشی در میان کردها اصلی جدا ناپذیر بود! «کردها قربانیان سیاست آمریکا بودند که خواستار قیام مردم شده بود و برای اثبات این مدعا اوراق بی امضایی را که به عربی نوشته بودند در اختیار داشتند که هواپیماهای آمریکایی فروریخته بودند ودر آن ها از سربازان خواسته شده بود صفوف ارتش را ترک کنند.»(جاناتان رندل،ص۸۱)

در زمان حضور نظامی آمریکا در اقلیم شمال بود که هویت کردی به طور رسمی در اسناد بین المللی درج گردید. «برای نخستین بار در یک سند رسمی بین المللی، یعنی قطعنامه شماره ۶۸۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد از کردها مشخصا، با نام کرد یاد شد.»(همان،ص۸۶)

پس از سقوط حکومت صدام واشغال نظامی کشور عراق از سوی آمریکا و بریتانیا و متحدین غربی، جریان تدوین قانون اساسی موقت با تاثیرگذاری آمریکا در شورای تدوین، کردها دستاوردهای مهمی در زمینه هویتی از جمله سرزمین، زبان و ادبیات و…به دست آوردند «که مهمترین آن ها عبارتند از: خودمختاری سرزمینی و پذیرش تلویحی استقلال کردستان عراق (متشکل از سه استان سلیمانیه، دهوک و اربیل)، سهیم شدن کردها در مناصب عالیه بغداد و مشارکت آن ها در امنیت و نیز منابع ملی عراق، به رسمیت شناخته شدن زبان کردی در کنار زبان عربی، پذیرش جنایات صدام حسین در کرکوک و عربی کردن مناطق کردنشین، پذیرش مسئولیت پلیس کردستان و واگذاری امنیت استان های شمالی به خود کردها.»(نصری،۸۷۸)

درآمدی بر معنای هویت

یکی از مسائل مهم در جامعه شناسی بحث هویت می باشد. انسان از بدو تولد حائز هویت میشود و با گذشت زمان شکل کامل تری به خود می گیرد. در تعریف هویت گفته اند: «هویت عبارت است از مجموعه خصایصی که شخص یا احساس درونی را تعیین می کند. احساس هویت از مجموعه متفاوت احساس ها ترکیب می شود مانند: احساس وحدت،احساس هم سازی، احساس تعلق،احساس ارزش، احساس استقلال و احساس سازمان یافته بر محور اراده موجود.»(شیخاوندی،ص۹) یکی از اشکال هویتی انسان هویت قومی می باشد که در ذیل بحث هویت جمعی مطرح می شود. احساس تعلق به قوم مشترک با سلایق و آداب مشخصی که خود را متمایز از دیگر اقوام می دانند به وجود آورنده هویت قومی می باشد. «قومیت را گروهی با سنت فرهنگی مشترک و احساس هویتی که آن را به عنوان یک گروهی فرعی از یک جامعه بزرگتر مشخص می کند تعریف می نمایند.»(جفره،ص۵۸) این هویت قومی در چارچوب گروه قومی مشخصی ایجاد می شود. «بر اساس متون مردم شناختی، معمولا اصطلاح گروه قومی اشاره به جماعتی دارد که:

  • ۱)عمدتا به لحاظ زیستی، خود-ماندگار هستند.
  • ۲)ارزش های فرهنگی بنیادین مشترکی دارند که موجب یکدستی فرم های فرهنگی آن ها می شوند.
  • ۳)مبنایی برای ارتباط و تعامل اعضای آن ها تدارک دیده شده است.
  • ۴)اعضای آن، خود را جزو مقوله ای متمایز از سایر مقوله های هم سنخ می دانند و دیگران نیز آن ها را این گونه به شمار می آورند.»(بارت،ص۱۵-۱۶)

در سایه همین باورها و احساسات مشترک است که گروه های قومی و هویت قومی شکل می گیرد. مطلب مهمی که در این جا باید به آن اشاره کنیم. این است که عناصر هویت ساز در این تعاریف عموما اشاره به سنت ها و فرهنگ مشترک و مختص به به یک گروه قومی است که سبب این تمایز می شود و نه باورهای ذهنی مشترک نژادی که ماکس وبر آن را «باورهای ذهنی به اجداد مشترک»(اردکانی،ص۴۳) دانسته است. این تعریف از قومیت همان برداشت و تعریف نژادی از قومیت است که اکنون اعتباری ندارد. «نژاد که در قرن نوزدهم در یک گفتمان بیولوژیک شبه علمی مطرح شد، به انواع مختلف انسان هایی اشاره داشت که به گونه ای سلسله مراتبی و به طور طبیعی به برتر و پست تقسیم شده بودند. این نوع استفاده از اصطلاح نژاد اکنون بی لاعتبار شده است. اکنون جامعه شناسان و بیولوژیست ها عموما معتقدند که انسان ها از یک منشا ژنتیک مشابه اند…و نه گروه های انسانی متمایزی به عنوان انواع طبیعی.»(کیت نش،ص۲۱۲)

بنابراین عناصر هویت ساز قومی نه نژاد بلکه سرزمین، زبان و ادبیات، دین و آیین مشترک و… می باشد که «زبان بارزترین وجه تمایز فرهنگی و قومی میان اقوام مختلف است. تداوم زبان نشانه تداوم استقلال قومی و فرهنگی است.»(بشیریه،ص۲۸۲) همین استقلال قومی و فرهنگی همواره باعث بروز کشمکش های فرهنگی در کشورهای مختلف شده است. «پیدایش مشکل اقلیت ها ملی و قومی در درون کشورها حاصل پیدایش ناسیونالیسم نوین بوده است که هم موجب تقویت احساس همبستگی قوی اقلیت ها شده و هم احساسات ناسیونالیستی قوم حاکم را تقویت کرده است.»(همان،ص ۲۸۰)

خلاصه ای از تاریخچه اقلیم شمال

کشور عراق کنونی را یک کشوری مصنوعی می دانند که در نتیجه فروپاشی و تجزیه امپراطوری عثمانی در قرن بیستم به وجود آمد و تحت قیمومیت کشور انگلستان درآمد. دولت انگلیس شیخ محمود برزنجی را به عنوان حاکم سلیمانیه برگزید که بعدها در سال ۱۹۱۹ بر علیه خود انگلیسی ها شورید و اعلام استقلال نمود و مدتی بعد شکست خورد. در سال ۱۹۶۱ مصطفی بارزانی شورش هایی را با حمایت اسرائیل و ایران در اقلیم شمال شروع کرد که در سال ۱۹۷۰ طی توافق نامه ای که با دولت عراق امضا شد به کردها خودمختاری اعطا شد. این خودمختاری دیری نپایید و در جنگی که بین دولت مرکزی عراق و حزب دموکرات اقلیم شمال به وجود آمد؛ کردها شکست خوردند. درنتیجه جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، اقلیم شمال با حمایت آمریکا و کشورهای غربی دوباره خودمختار شد و اولین پارلمان اقلیم شمال در سال ۱۹۹۲ تشکیل شد. بعد از حمله آمریکا و متحدین غربی به کشور عراق در سال۲۰۰۶ و سقوط حکومت صدام نظام سیاسی فدرال در عراق تاسیس و طی آن خودمختاری کردستان عراق در اقلیم شمال به وجود آمد. در حمله سال ۲۰۱۴ داعش به کشور عراق و در پی ضعف حکومت مرکزی عراق، دوباره کشمکش های سیاسی بین اقلیم شمال و حکومت مرکزی به اوج خود رسید و حکومت اقلیم شمال با اشغال شهرهای مورد مناقشه و خارج از جغرافیای قانونی اقلیم شمال همچون کرکوک مبادرت کرد. در سال ۲۰۱۷ مسعود بارزانی رئیس حکومت خودمختار اقلیم شمال اعلام کرد که استقلال اقلیم شمال را برای ایجاد کشور کردستان به رفراندوم خواهد گذاشت. این اقدام با مخالفت شدید حکومت مرکزی عراق و کشورهای همسایه همچون ایران و ترکیه و البته حمایت علنی اسرائیل و حمایت های ضمنی کشور آمریکا روبرو شد.

اقلیم شمال

اقلیم شمال عراق را همه به نام کردستان شناختند اسمی که هیگونه  حقیقتی مبتنی بر واقعیت های تاریخی-جغرافیایی آن منطقه ندارد. (جای نام های جغرافیایی نیز موید این مطلب است.) اما واقعیت انکار ناپذیر این است که این منطقه رنگین کمانی از اقوام کرد، ترکمن، عرب، آسوری و ارمنی می باشد برای همین پاکسازی قومی و هویت بخشی کردی زیر نظر آمریکا و انگلیس آغاز میشود. «همه عادت کرده اند کلمه کردستان را برای منطقه ای درک کنند که لندن و واشنگتن از سال ۱۹۹۱ بر پاکسازی قومی تدریجی و دائمی آن نظارت داشته اند.»(تی یری میسان،۲۰۱۷) ترکمن ها تنها مانع برای کردستان نامیده شدن اقلیم شمال بوده و است؛ ترکمن هایی که نه تنها محدود به کرکوک بل گستره آنها تا خود اربیل می باشد. «در سال ۲۰۰۶ جمعیت ترکمن های شهر اربیل بین ۲۵۰۰۰۰ تا ۴۰۰۰۰۰ نفر برآورد شده است.» (Doğan,soner,2018)

در زمان حضور نظامی آمریکا در اقلیم شمال ترکمن ها به بهانه ارتباط با کشور ترکیه از انتخابات پارلمانی کنار زده می شوند. «حزب دمکرات کردستان با به رسمیت نشناختن ترکمن ها، و با متهم کردن ترکمن ها به ابزار دست کشور ترکیه در انتخابات پارلمانی سال ۱۹۹۲، آن ها را از سیاست دور کرد.» (İlhan,Yılmaz,2006)  در این انتخابات کرسی های پارلمانی بین دو حزب عمده اقلیم شمال یعنی حزب اتحادیه میهنی و حزب دموکرات و اقلیت های مذهبی تقسیم شد. «پنجاه کرسی از طرف حزب دموکرات کردستان و پنجاه کرسی از طرف حزب اتحادیه میهنی کردستان؛ پنج کرسی هم متعلق به اقلیت های مذهبی شامل: ارامنه و آسوریها و مسیحی ها و کلیمی های ساکن مناطق مختلف کردنشین.»(قانعی فرد،ص۲۶۵)

کرکوک

یکی از مسائل مهم در بروز کشمکش های قومیتی و هویتی، اختلافات سرزمینی است، که قرائت های متعددی از این اختلافات ارائه شده است. «کانون تحقیقات موجود درباره کشمکش های سرزمینی، بر ارزش آن قطعه زمین قرار دارد.»(بدیعی،ص۶۴۰) اگر از منظر جغرافیای سیاسی به این موضوع نگاه کنیم اهمیت ارزش آن قطعه زمین در بحث قلمروسازی آشکار خواهد شد. «جغرافیای سیاسی بر ایده های دوقلو یعنی قلمرو و قلمروسازی متمرکز است.»(همان، ص۶۳۸)

بعد از سقوط حکومت صدام و در جریان تدوین قانون اساسی و نقش کمرنگ ترکمن ها اگرچه کرکوک به مناطق حکومت خودمختار اقلیم شمال ضمیمه نشد اما در سایه ای از ابهام و اختلافات باقی ماند. وجود منابع سرشار نفتی در کرکوک باعث شد تا بعضی از کشورها بر پایه ایده قلمروسازی مبتنی بر نظریه ارزش آن قطعه زمین، منطقه ترکمن نشین کرکوک را با جعل تاریخ و تمسک بر هویت سازی و البته پاکسازی قومی این منطقه را جزء حکومت خودمختار اقلیم شمال عراق به حساب آورند. کرکوک به دلیل داشتن منابع نفتی و انرژی یکی از مهمترین های شهرهای عراق ونماد ترکمن های عراق می باشد. «که در تاریخ با نام های کرهینه(kerhine) و کرهینی (kerhini) خوانده شده است.»   (Doğan,soner,2018)

در نتیجه سیاست های هویت سازی و عربیزه کردن کرکوک توسط حکومت صدام، جمعیت ترکمن های این شهر به شدت کاهش یافت. «در سال ۱۹۷۶ در نتیجه سیاست های عرب سازی نام این شهر به الدمیم تغییر کرد.سال ۱۹۶۰ ترکمن ها ۹۵ درصد جمعیت شهر کرکوک را تشکیل می دادند که این آمار به خاطر سیاست های عربیزه کردن به ۶۰ درصد کاهش یافت.» (Doğan,soner,2018)

پس از حمله داعش به عراق و اشغال شهر کرکوک توسط پیشمرگه های کرد حزب دمکرات کردستان، روند پاکسازی قومی این بار نه از سوی صدام بلکه از طرف حکومت اقلیم شمال برای هویت سازی کردی شهر کرکوک آغاز شد. «با ضمیمه کردن کرکوک، دولت اقلیم کردستان عراق منطقه پاکسازی قومی را که اعضایش در منطقه پرواز ممنوع در سال های ۲۰۰۳-۱۹۹۱ مرتکب شده بودند به این منطقه نیز گسترش داد.»(تی یری میسان،۲۰۱۷) پس از اشغال نظامی عراق توسط آمریکا و بریتانیا این روند سرعت بیشتری به خود گرفت. نخست «همه اسناد مربوط به بافت جمعیتی و دیگر اسناد را با اشغال دفاتر مربوطه نابود کردند و سعی کردند بافت جمعیتی را به نفع کردها تغییر دهند. این استراتژی تا حدودی موفقیت آمیز بود. دومین استراتژی این بود که با حمایت پیشمرگه ها و از طریق فشار بر ترکمن ها و عرب های ساکن در شهر(کرکوک) از روند فزاینده کردها حمایت کنند. استراتژی دیگر تلاش برای اتصال کرکوک به دولت کردی در چارچوب قانون اساسی بود.»(Ali,Semin,2017)

ایده کردستان بزرگ

در سال ۲۰۱۷ که مسعود بارزانی رئیس حکومت خودگردان اقلیم شمال اعلام کرد که قصد دارد استقلال کشوری با نام کردستان را به رفراندوم بگذارد.بسیاری تاکید کردند که این تصمیم ادامه پازل کردی-صهیونیستی است که از زمان مصطفی بارزانی شروع شده بود.

مسعود پسر مصطفی بارزانی است که جنگ های داخلی مسلحانه ای را سال ها در کشور عراق رهبری کرد او در قیاس با دیگر رهبران کردی از سواد بی بهره و فاقد تحصیلات بود و هیچگاه نتوانست ارتباط خوبی با جامعه روشنفکر کردی داشته باشد«نه سوادی داشت… و نه باوری به حزب داشت و اصلا نمی فهمید روشنفکر و باسواد یعنی چه»(قانعی فرد،ص۱۳۹) بیش از حد به آمریکا دل بسته و اعتقاد کاذب داشت. «سادگی و ساده لوحی اش در اعتقاد و ایمان به آمریکا جوری بود که باعث می شد آمریکایی ها بر او به چشم مظنون یا مخبط بنگرند.»(جاناتان رندل،ص۲۰۵) او را رهبری ناسیونالیسم و ملی گرا می خوانند که بسیاری اعتقاد داشتند منجی کردستان است حال آنکه وی  تفکری قبیله گرا و عشیره ای داشت. «اخذ تصمیمات تاکتیکی را بر عهده فرماندهانش می گذاشت، که کسانی بودند از قبیله خودش، که اغلب درباره اش می گفت: با هزار و پانصد بارزانی می توانم مملکت را عاجز کنم. گاه سایر ملیون کرد را با این احساس تلخ ترک می کرد، که برای او بارزانی بودن مهم تر از کرد بودن است.»(همان،ص۱۵۱)  برای همین «هیچ یک از کردهای دیگر را چه در جریان شورش و چه بلافاصله پس از فروپاشی آن در سال ۱۹۷۵ در تصمیم گیری ها سهیم نمی کرد.»(همان،ص۲۰۱)

ارتباط اصلی اسرائیل با اقلیم شمال  در زمان مصطفی بارزانی تحکیم شده بود. نخستین دیدار مصطفی بارزانی با عوامل موساد در اقلیم شمال و در نزدیکی مرز ایران و با وساطت ساواک انجام شد. عیسی پژمان که خود در آن جلسه بود در این باره می گوید: «ملا مصطفی سر از پا نمی شناخت و تا حداقل سه کیلومتر پیاده به استقبال آمده بود. حداقل هزار پیشمرگه برای استقبال در منطقه حاضر شده بودند.» (قانعی فرد، ص ۱۶۵) بعدها مستشاران اطلاعاتی اسرائیل در ایجاد شبکه های اطلاعاتی برای بارزانی ها کمک شایانی کردند که تا به امروز باقی است. مسعود بارزانی خود رئیس این سازمان اطلاعاتی شد و در اسرائیل تحت آموزش قرار گرفت.«سازمان اطلاعاتی کردها به نام پاراستن بود، که رئیس آن مسعود پسر بارزانی… هم در کردستان و هم در اسرائیل تحت آموزش فشرده موساد قرا گرفت.»(جاناتان رندل،ص۲۴۷)

اقلیم شمال در قالب کشوری کردی برای اسرائیل جایگاه ژئوپلیتیک دارد. به خاطر همین رابطه اسراییل با کردها باید با منافع منطقه ای توضیح داده شود که از جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

«۱) تشکیل یک کشور سر تا پا حامی اسراییل است که بتواند به طور کلی اسراییل را از جهان عرب بی نیاز کند.

۲)این کشور قصد دارد امنیت انتقال جریان نفت از کردستان عراق به اسراییل را تامین کند. ۷۷ درصد نفت اسراییل از کردستان عراق تامین می شود.»(لمیس اندونی،۱۳۹۶)

همپوشانی رفتاری اسرائیل و حکومت اقلیم شمال در دیگرستیزی و پاکسازی قومی را میتوان در هویت سازی جعلی در قالب واژه سرزمین موعود جست و جو کرد. اسرائیل ایده سرزمین موعود یهودی از نیل تا فرات را دنبال میکند و اقلیم شمال ایده کردستان بزرگ از خوزستان ایران گرفته تا کرکوک عراق و از کوه آغری و دریای مدیترانه ترکیه تا شمال غرب سوریه را در سر میپروراند. اقلیم شمال برای اسراییل کلید تسلط بر بین النهرین است؛ همان طوری که سودان جنوبی برای به دست آوردن مصر حیاتی بود. «از پایان سال های ۱۹۹۰ و گسترش فن آوری موشکی، ارتش دفاعی اسرائیل استراتژی اشتغال پله کانی یعنی تصرف سرزمین هایی در مجاورت را رها کرد. برعکس، بر آن است تا مصر، سوریه و لبنان را از پشت مورد حمله قرار دهد. در نتیجه اگر در سال ۲۰۱۱ تل آویو از ایجاد سودان جنوبی پشتیبانی کرد به این علت بود که در آن جا موشک هایش را علیه مصر مستقر کند، و اگر از کردستان پشتیبانی میکند به این هدف است که موشک هایش را در آن روی سوریه نشانه رود.»(تی یری میسان،۲۰۱۷)

ایجاد علقه های نژادی و نسبی بین کردهای ساکن در اقلیم شمال و یهودیان ساکن در اسرائیل سبب نزدیکی بیش از بیش اقلیم شمال و اسراییل به یکدیگر شده است.«به اعتقاد مورخان یهودی، یهودیان ساکن در عراق از بقایای سبطی های دهگانه یهود هستند که پس از شکست آنها توسط پادشاه بابل در قرن هشتم قبل از میلاد به عنوان اسیر از فلسطین به عراق منتقل شده اند. کردستان سرزمین اصلی و خاستگاه اصلی ملت یهود است و یهودیان قبل از آنکه به فلسطین مهاجرت کنند، در کردستان زندگی می کرده اند و در دوران بیش از میلاد، در کردستان و با مرکزیت اربیل یک دولت یهودی تشکیل داده اند.»(یعقوب زاده،ص ۱۴۹) یکی از اقدامات هویت سازی کردی-یهودی خرید اراضی در اقلیم شمال و مهاجرت و اسکان یهودیان کرد در اقلیم شمال است. «اسرائیل برای تثبیت موقعیت و حضور خود در شمال عراق، به بهانه پیشینه حضور یهودیان در شمال عراق و بازگرداندن ۹۰ هزار یهودی کرد ساکن اسراییل به سرزمین اصلی شان عراق، اقدام به خرید املاک و زمین در این منطقه نموده است.»(کاظمی،ص۱۵۵) در این بین اقلیت های مذهبی شهر نینوا و موصل هم شامل پاکسازی های قومی برای هویت سازی کردی-یهودی شدند. «موساد، مسیحیان کلدانی را با همدستی شبه نظامیان کرد (پیش مرگ ها) به قتل می رساند و قتل آنها را به القاعده نسبت می دهد تا زمینه آواره سازی اجباری مسیحیان کلدانی و تخلیه این منطقه به منظور اجرای طرح اسراییل برای تسلط بر آن مناطق فراهم شود. طرح اسراییل آن است که یهودیان کرد را به جای کلدانی و آشوری ها در موصل و نینوا اسکان دهد.»(همان،ص۵۶)

ایده کردستان بزرگ حتی در میتینگ های تبلیغاتی حزب دموکرات اقلیم شمال برای ترغیب مردم کرد در جریان رفراندوم سال ۲۰۱۷ هم مطرح میشد. خواننده مشهور کرد شوان پرور در یکی از این میتینگ ها تا شهر قزوین ایران را جزء کردستان بزرگ معرفی کرده و آهنگ های حماسی می خواند. برگه های رای گیری رفراندوم هم از این ماجرا بی نصیب نبود و نقشه کردستان بزرگ در جهت قلمروسازی ایده کردستان بزرگ بر روی این برگه ها چاپ شد.

برگ تعرفه های رفراندوم اقلیم شمال که نقشه کردستان بزرگ (بزرگتر از جفرافیای واقعی فعلی) بر روی آن چاپ شده است.

کشور اسراییل تنها کشوری بود که تمام قد و به طور صریح از این همه پرسی حمایت کرد. نخست وزیر اسراییل بنیامین نتانیاهو گفته بود که «استقلال را به عنوان یک حق از آن حمایت می کند» (bbc türkçe,2017) در این بین «ایالات متحده که به شکل زیر میزی از آن حمایت میکرد، رسما با آن مخالفت می کرد» (تی یری میسان،۲۰۱۷) وزیر امور خارجه فرانسه نیز با موضعی دو پهلو گفت که «زمان مناسبی برای استقلال نیست اما بغداد نیز باید امتیازات بیشتری به اربیل بدهد.» (bbc türkçe,2017) اما این همه پرسی با مخالفت شدید حکومت مرکزی عراق روبرو شد. کشورهای همسایه از جمله ایران و ترکیه  نیز در راستای حفظ منافع ملی و تمامیت ارضی خود که از جانب اقلیم شمال و در قالب همان ایده کردستان بزرگ تهدید میشد با این همه پرسی مخالفت کردند. تمامی عملیات ترور در راستای قلمرو سازی و پیاده سازی ایده کردستان بزرگ در کشورهای ایران و ترکیه در اقلیم شمال رهبری و طراحی میشود، که به طور مستقیم و غیرمستقیم کشورهای اسراییل و آمریکا در آن نقش دارند «به کمک و حمایت از سازمان های اطلاعاتی موساد اسرائیل که نمایندگان آن ها نزد مصطفی بارزانی بودند در ایجاد و تشکیل شبکه های اطلاعاتی در عراق که نتایج مفید و موثر آن در دوران اشغال و پس از اشغال و در راس آن ها آمریکا کاملا آشکار و هویدا گردید…ادامه کمک و یاران دهی به امیال و خواسته های آمریکا و اسرائیل از جمله میراث ثمربخش!! بازمانده برای فرزندان و نوه های اوست که امروز مصدر مشاغل مهم و حساس دولت به اصطلاح خودمختار کردستان عراق هستند. مسرور پسر مسعود بارزانی رئیس سازمان اطلاعات و امنیت منطقه شمال عراق است که کلیه عملیات حزب پ.ک.ک و همچنین کردهای ایرانی که خواهان خودمختاری در ترکیه و ایران هستند زیر نظر او انجام می شود.»(قانعی فرد،ص۲۸۴)

این طرح نیز با بازیگری مهم ایران و ترکیه و با اختلافات دو حزب مهم اقلیم شمال یعنی حزب دموکرات و حزب اتحادیه میهنی با شکست روبرو شد.

نتیجه ­گیری

علیرغم اینکه ویژگی عصبیت در بین کردهای عراقی همواره بر همگان عیان و آشکار بوده است، ولی تضاد برخی از منافع کشورهای استعمارگر و تمایل احزاب سیاسی کردها به سمت و سویی متفاوت موجب ایجاد شکاف سیاسی در بین آنها گردیده و روز به روز نیز بر شدت آن افزوده می­شود. از سویی دیگر اعراب بومی عراق به شدت با فدرالیسم مخالف بوده و خواستار یکپارچگی عراق هستند. از طرفی به جرأت می­توان مدعی بود که در صورت تجزیه اقلیم عراق، ترکمن­های کرکوک نیز بر جدایی و استقلال­طلبی خود پافشاری خواهند نمود. در مجموع می­شود اظهار داشت که تجزیه عراق و ایجاد کشور کردستان، جز ایجاد ناامنی منطقه­ای، کاهش منابع اقتصادی عراق و رشد ناسیونالیسم افراطی و مطالبات تجزیه­طلبانه در کشورهای همسایه و حتی منطقه، نتیجه دیگری نخواهد داشت. در این میان نقش مؤثر جمهوری اسلامی ایران و جمهوری ترکیه در جلوگیری از جدایی کردهای عراقی قابل توجه است که به علت پیوند منافع امنیتی و سیاست خارجی این دو کشور، علی­الخصوص در سال­های اخیر، استقلال کردستان به مواجهه ایران و ترکیه در قبال این تصمیم بستگی دارد.

منابع:

  • ۱) همان که ما میگوییم، چامسکی،نوآم ترجمه قشلاقی،رضا، انتشارات خرسندی، چاپ اول ۱۳۸۹
  • ۲) آشنایی با قانون اساسی عراق، سایت الکوثر،۱۲ شهریور سال ۱۳۹۶
  • ۳) آینده کردستان عراق، نصری،قدیر، فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره ۳۸
  • ۴) با این رسوایی چه بخشایشی، رندل،جاناتان، ترجمه یونسی،ابراهیم، انتشارات پانیذ، چاپ چهارم ۱۳۸۷
  • ۵) ناسیونالیسم و هویت ایرانی، مرکز بازشناسی اسلام و ایران، شیخاوندی،داود، سال۱۳۸۰
  • ۶) سیاست خارجی آمریکا و کردهای عراق، جفره،منوچهر، فصلنامه علمی-پژوهشی علوم سیاسی و روابط بین الملل
  • ۷) گروه های قومی و مرزها ساختار اجتماعی تفاوت های فرهنگی، بارت،فردریک ترجمه فدایی،محمدرضا، انتشارات شیرازه، چاپ اول ۱۳۹۷
  • ۸) کاهش یا تشدید قوم گرایی در عصر جهانی شده، اردکانی، سال ۷، شماره ۷۰
  • ۹) جامعه شناسی سیاسی معاصر جهانی شدن، سیاست، قدرت، کیت نش، ترجمه دلفروز،محمدتقی، انتشارات کویر، چاپ چهاردهم ۱۳۹۵
  • ۱۰) جامعه شناسی سیاسی، بشیریه حسین، انتشارات نی، چاپ بیستم ۱۳۹۱
  • ۱۱) کشمکش های سرزمینی در شمال عراق: سرزمین،قومیت و سیاست، بدیعی ازنداهی،مرجان، پژوهش های جغرافیای انسانی، دوره ۴۹، شماره۳، پاییز ۱۳۹۶
  • ۱۲) اسرائیل و کردهای شمال عراق، یعقوب زاده فرد،جلیل، فصلنامه خاورمیانه، پاییز و زمستان۱۳۸۷٫سال۱۵،ش ۳و۴
  • ۱۳) کردستان عراق؛هارتلند ژئوپلیتیکی اسرائیل، اخوان کاظمی،مسعود، فصلنامه راهبرد، پاییز ۱۳۹۰، سال بیستم، شماره۶۰
  • ۱۴) کردستان: آن چه همه پرسی را پنهان میکند، تب یری میسان، ,Voltairenet,org  ۲۰۱۷
  • ۱۵) لمیس اندونی، تحلیلگر مسائل خاورمیانه و امور فلسطین، شبکه خبری الجزیره، به نقل از سایت خبری یول پرس، ۱۶مهر، ۱۳۹۶
  • ۱۶) Yenışafak gazantesı, Ali semin, 2017/9/22
  • ۱۷) İrak türkmenleri, Doğan soner, Araştırma68, insamer, Hazıran2018.
  • ۱۸) İraklı kürtlerin bağımsızlk refrandumu:Hangı ülke destekliyor,kim çıkıyor, 2017
  • ۱۹) Geçmişten günümüze irakta türkmen politikası, İlhan yılmaz, Çttad,v/12,(2006/Bahar),S,S. 127-142

۵ دیدگاه‌ها

  1. مرگ خوبه اما برای همسایه

    چطور عراق و ترکیه جعلی حق داشته باشند تجزیه طلبان را سرکوب کنند اما ما حق نداشته باشیم تجزیه طلبان ترک را سرجایشان بنشانیم ؟

    32
    14
    • عراق و ترکیه جعلی نیس اگر عراق و ترکیه جعلی باشد ایران جعلی تر است زیرا عراق و ترکیه از تجزیه عثمانی بوجود امدند
      انچه را برای خود نمیپسندی برای دیگران هم نپسند

      7
      32
  2. یاشا سین قارداشیم حسین جعفرپور.واقعا متن موشکافانه وقابل تاملی بود برای برادران کرد ما که دیگر ملعبه دست این وآن نشوند

    9
    32
  3. اکراد = بازیچه دست این و آن
    مثل ظرف یک بار مصرف هستند

    13
    31
  4. یاشا قارداشیم گوزل ودئیرلی یازیدی
    واما در مورد اکراد وکوتها متاسفانه یا خوشبختانه کوتها همیشه در هر کشوری که مهمان بودن به آن کشورها خیانت کردن یعنی واضح تر بگم نمک خورده نمکدان شکستن و چه زیبا گفتن پدرانمان که:
    کوردون چورگی دیزینین اوستونده اولار

    3
    30

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *